સાત વર્ષમાં સાત ભવનું ભાથું

31 ઓક્ટોબર 1986થી લઈ 30 મે 2008 અને 31 મે 2008થી લઈ આજ સુધી. આ બે કાળખંડમાં વહેંચાયેલી છે મારી જિંદગી. બે કાળખંડ એટલા માટે કેમ કે, પહેલા કાળખંડમાં માત્ર હું જનમ્યો અને મોટો થયો.પરંતુ બીજા કાળખંડમાં હું ખરી રીતે જનમ્યો અને ખરા અર્થમાં મોટો થયો. હા, પહેલા કાળખંડ સુધીમાં શારીરિક રીતે તો હું સંપૂર્ણ વિકસી ચૂક્યો હતો. પણ જો માનસિક વિકાસની વાત કરીયે તો બેશકપણે આ લાભ મને મળ્યો જિંદગીના બીજા કાળખંડમાં.

કેટલાક દિવસો એવા હોય છે જે આપણા માટે સ્પેશિયલ હોય છે અથવા ભૂલવા છતા ભૂલી શકાતા નથી. આવો જ એક દિવસ મારે માટે છે 29 મે 2008નો એ દિવસ કે જ્યારે ધૂળિયા જસદણના ધૂળ ખાતા બસ સ્ટેશનથી રાજકોટ જતી બસમાં પગ માંડ્યો હતો. એ પગલા ખરેખર તો જસદણ-રાજકોટ લોકલ બસમાં મેં માંડ્યા ન હતા પરંતુ એક નવી જ જિંદગી અને નવી જ દુનિયામાં મારા પગલાં પડ્યાં હતા. એકના એક પુત્રને જાણે જંગમાં મોકલતા હોય તેવી રીતે માતા રડતી હતી,બહેન લાગણીશીલ થઈ ગઈ હતી,પિતાને દુખ તો ન હતું પરંતુ થોડી ચિંતા જરૂર હતી. હા, એ વાતનો આનંદ પણ ખરો કે જેને પોતે ખોટો હીરો ગણતા હતા તે હવે કમાવા લાગશે. હું પણ ખુશ હતો કે ચાલો એક દોજખભરી જિંદગીથી છૂટ્યો, હવે કદાચ સોનાનો સૂરજ ઉગશે.અને બીજી ખુશી એ પણ હતી કે હું માતા પિતાનું નામ રોશન કરી રહ્યો હતો. હવે હું નોકરી કરીશ, બે પૈસા કમાઈશ,ઘરની ભૂખ ભાંગીશ.એ લોકલ બસ છૂટી અને એ જ ક્ષણથી બદલાઈ મારી જિંદગી.

કાળખંડ નં 2

તારીખ -31 મે 2008

સમય - પોણા અગિયાર

સ્થળ  -સિકંદરાબાદ રેલવે સ્ટેશન

આજથી છ દાયકા પહેલા નીલ આર્મસ્ટ્રોંગ નામના એક બંદાએ પહેલી વખત જ્યારે ચંદ્ર પર પગ મૂક્યો હશે અને તેને જેવી લાગણી થઈ હશે કદાચ તેનાથી પણ વધુ આનંદીત હતો હું,કે જ્યારે મે સિકંદરાબાદની ભૂમિ પર પગ માંડ્યો. એ સાથે જ શરૂ થઈ ગયો મારી જિંદગીનો બીજો કાળખંડ. ઈ ટીવી ગુજરાતી ન્યૂઝ ચેનલમાં કોપી એડિટર-રીપોર્ટરની 7 હજાર રૂપિયાની નોકરી કરવા હું પહોંચ્યો હતો સિકંદરાબાદમાં. એ હતી મારી લાઈફની પહેલી ઓફિશિયલ નોકરી. ભાંગેલા-તૂટેલા રોડ ધરાવતા જસદણથી સીધો હું પહોંચી ગયો હતો ટ્વિન સિટી હૈદરાબાદના સિકંદરાબાદની પહોળી સડકો પર. રસ્તાની બન્ને બાજુના વૃક્ષો જાણે મને આવકારી રહ્યા હતા. એ માત્ર મારી લાઈફની જ નહિ પરંતુ મારી સાથે આવેલા એક ડઝન કરતા પણ વધુ `નોકરી વાંચ્છુકો'ની લાઈફની પહેલી નોકરી હતી. કદાચ મોટાભાગના લોકોની મનની સ્થિતિ મારા જેવી જ હતી. કશી ખબર ન હોય કે ક્યાં જવાનું છે,શા માટે જવાનું છે, કોના માટે જવાનું છે અને ક્યારે પાછા આવવાનું છે. આવી હાલત હતી બધાની. કમસેકમ મારી તો એવી જ હાલત હતી.

જાણે કોરી પાટી જેવો હતો હું. પણ મને ક્યાં ખબર હતી કે એ પાટીમાં મરોડદાર અક્ષરો લખાશે, જિંદગીની કક્કો બારાક્ષરીની છાપ ઉપસી આવશે અને અનુભવોના નીચોડ સમાન એબીસીડી છપાશે. એ નોકરીના ત્રણ વર્ષ કેવા ગયા તેની વાત તો પછી ક્યારેક કરીશ. પણ એટલું જરૂર કહીશ કે એ નોકરીમાં મે માત્ર મેળવ્યું છે. ઘણું બધુ મેળવ્યું છે,ઘણું બધુ પામ્યો છું,ઘણી બધી સિદ્ધિ હાંસિલ કરી છે, ઘણા બધા કારસ્તાનો કર્યા છે,ઘણી બધી મસ્તીઓ કરી છે અને ઘણા બધા તોફાનો આદર્યા છે. તો સવાલ એ થાય કે ત્યા મેં ગુમાવ્યું શું? જવાબ છે કશું નહિ. હું ત્યા કશું લઈને જ ગયો ન હતો તો ગુમાવવાનું પણ મારે કશું ન હતું. હા એ જસદણિયો જૂનો અને અણધડ પરેશ જરૂર ત્યા મૂકીને આવ્યો. અને જ્યારે મારા દિલની એકદમ નજીક એવા એ શહેરને છેલ્લી સલામ ભરી ત્યારે ત્યાથી લઈને આવ્યો મસમોટું અનુભવોનું ભાથું, મિત્રોનો ભારે ભરખમ સંપુટ,એટીએમ કાર્ડમાં પાંચ-સાત હજાર રૂપિયા, બચતના નામે પીએફની રકમ અને એ શહેરની ક્યારેય ન ભૂલી શકાય તેવી મહેંક. 

એ શહેર અને એ નોકરીએ મને મારી જાત સાથે મળાવ્યો.કોરી પાટી જેવો થઈને ગયો હતો અને ભરેલી નોટબૂક જેવો થઈને પાછો ફર્યો. એ ત્રણ વર્ષ દરમિયાન કોઈએ મને જિંદગીના પાઠ શીખવ્યા તો કોઈએ પાઠ આપ્યો. કોઈએ જમવાનું બનાવતા શીખવ્યો તો કોઈએ જમતા. જીવનના પહેલા કાળખંડમાં હું એ દરેક ભારતીય યુવાન જેવો હતો જેને ખબર ન હતી કે શું કરવું છે, શું નથી કરવું, ક્યાં જવું છે અને ક્યાં નથી જવું. પણ જિંદગીના એ બીજા કાળખંડમાં મારા જીવનની દિશા નક્કી થઈ ગઈ હતી. આત્મવિશ્વાસ વિહોણો હું આત્મવિશ્વાસથી તરબતર થઈ ગયો હતો. `હું કંઈક છું' એવો અહેસાસ મને એ ઈટીવી ગુજરાતી ન્યૂઝની નોકરીએ અપાવ્યો હતો.

ક્યારેક વિચાર આવે છે કે જો એ નોકરી મને ન મળી હોત તો હું આજે ક્યાં હોત? બની શકે કે કદાચ હાલની જિંદગી છે તેના કરતા જિંદગી વધુ બહેતર હોત. કદાચ ખરાબ પણ હોત.પરંતુ અનુભવોનું જે ભાથું મને એ ત્રણ વર્ષ દરમિયાન મળ્યું તે હું ત્રીસ વર્ષ સુધી પણ મેળવી શક્યો ન હોત.પહેલી નોકરી અને પહેલો પ્રેમ ક્યારેય ભૂલાતો નથી.એ વાત મારા કિસ્સામાં પણ સાચી પડી.ઈ ટીવી એક રીતે કહીયે તો મીડિયાની પાઠશાળા હતી.જ્યાં રોજ નવા નવા `ફાલ' આવતા અને સમાચારોની દુનિયાની સમજણ મેળવતા. એ પાઠશાળામાં હું મન મૂકીને ભણ્યો,ગણ્યો,ફૂલ્યો,ફાલ્યો,પડ્યો,ઉભો થયો,નાચ્યો,કૂદયો,હરખાયો,ઉદાસ થયો,એકલતા અનુભવ્યો,કોઈનો `ખાસ' થયો,કોઈને `ખાસ' બનાવી શક્યો. ત્રણ વર્ષના અભ્યાસ પછી એ પાઠશાળામાંથી બહાર નીકળ્યો ત્યારે પાસ થયો હતો કે ફેઈલ એ તો સાબિત કરવા કદાચ અડધી જિંદગી જતી રહેશે.ભલે એ ત્રણ વર્ષના શૈક્ષણિક પાઠ્યક્રમનું પરિણામ સ્પષ્ટપણે ન કહી શકું પરંતુ પરીક્ષા તો સારી રહી એ વાત છાતી ઠોકીને કહી શકું.

(ઈન્ટરવલ)

( ટીવી 9નો ઉલ્લેખ ન કરવાનું વિચાર્યુ હતું પણ પછી થયું કે સાત વર્ષના લેખાંજોખાંને અક્ષરોમાં ઉતારવા બેઠો છું તો શક્ય એટલું છૂટવું ન જોઈએ. એટલે ટીવી 9ની વાત પણ આ કૌંસમાં કરી દઉં છું.નિખાલસપણે કહું તો એ ત્રણ મહિનાનો સમય મારા માટે દુખદાયી રહ્યો.એ સમય દરમિયાન હોમ સીકનેસથી પીડાવાના કારણે હું બેચેન રહેવા લાગ્યો હતો,ખાવા પીવાનું ભૂલી ગયો હતો.લગભગ નાસીપાસ થઈ ગયો હતો.સ્થિતિ એટલી વિકટ હતી કે મારે મનોચિકિત્સકની મુલાકાત પણ લેવી પડી હતી અને તેણે આપેલા ટીકડા પણ ખાવા પડ્યા હતા.અંતે ડીપ્રેશનમાંથી નીકળવા કોઈ વિકલ્પ ન રહેતા મારે ટીવી 9 ને રામ રામ કરવાં પડ્યાં.નિખાલસપણે કહું તો ખરેખર હું પરિસ્થિતિથી ભાગી ગયો હતો.એ વાતનું દુખ આજે પણ મને છે.પણ ભવિષ્યમાં ફરી ટીવી 9 માં કામ કરવાની તક મળી તો એ `વેરની વસૂલાત' હું જરૂર કરીશ.) 

કાળખંડ નં 2 પાર્ટ 2

જિંદગીના બીજા કાળખંડનો પહેલો ભાગ મારી જિંદગીનો સુવર્ણ કાળ સાબિત થયો તો બીજો ભાગ પ્લેટિનમ કાળ. ઈ ટીવીએ મારી મુલાકાત મારા અંદરના વ્યક્તિ સાથે કરાવી તો વીટીવીએ એ વ્યક્તિને મઠાર્યો અને ઘડ્યો. ખરી વિચારશક્તિ ખીલવી વીટીવીએ. સારા નરસાનું ભાન ઈ ટીવીએ કરાવ્યું તો સારાને નરસા કેવી રીતે કરવા અને નરસાને સારા કેવી રીતે કરવા તેનું જ્ઞાન હું પામ્યો વીટીવીમાં. ઈ ટીવીમાં હું ટાઈપિંગ શીખ્યો તો વીટીવીમાં લખતા. ઈ ટીવીએ સમાચારોની પૂર્વ ભૂમિકા બાંધી આપી તો વીટીવીએ સમાચારોની મધ્યભૂમિકા સુધી મને પહોંચાડ્યો. આજે પણ જ્યારે એકલો હોઉં છું ત્યારે થાય છે કે જે `છૂટ' મને વીટીવીમાં મળી તે ન મળી હોત તો હું માત્ર નોકરી કરવાના ઈરાદે `8 કલાકની શિફ્ટ પૂરી કરવા' ઓફિસે જતો બંદો બનીને રહી ગયો હોત. ભલે અનાયાસે વીટીવીએ મને એ `ન આપવા જેવી' છૂટ આપી દીધી, પરંતુ એ છૂટનો મનભરીને,મનફાવે તેમ ઉપયોગ મેં કર્યો. ઉજ્જડ ગામમાં એરંડો પ્રધાન, એ ન્યાયે વીટીવીમાં હું `એરંડો' પૂરવાર થવા મથ્યો.લખાણના ઘણા ગેરલાભનો વિકૃત કહી શકાય તેવો `સાહિત્યિક આનંદ' પણ મેં લીધો.

સમય વીતતો ગયો.ઘણું સમજાતું ગયું,ઘણું સમજી લીધું,ઘણું સમજી રહ્યો છું,આશા છે કે અંતે જ્યારે હિસાબ કિતાબ કરીશ ત્યારે સમજાવા પૂરતું સમજાઈ ગયું હશે. જો નહિ સમજાય તો મારા નસીબ. સામાન્ય રીતે સ્વતંત્ર લખાણ લખતી વખતે મેં અત્યાર સુધી કોઈ સંસ્થા કે વ્યક્તિનો સીધો ઉલ્લેખ ટાળ્યો છે. પરંતુ આજે ઈ ટીવી અને વી ટીવી એવો નામજોગ ઉલ્લેખ કરવાનું મેં અગાઉથી નક્કી કરી લીધું હતું. અરે,જેના થકી તમે હોવ એનું નામ ન લઈ શકો તો ઘૂળ પડી તમારા જીવતરમાં. શારીરિક વિકાસ એ આંખોથી જોઈ શકાય તેવો વિકાસ છે.પણ માનસિક વિકાસ તો માત્ર અનુભવી શકાય. એ આટલા વર્ષોની તપસ્યા બાદ હું અનુભવી શકું છું.એ વૈચારિક સ્થિતિમાં પહોંચી જવું કે જ્યાં તમામ પ્રશ્નો તમને `લઘુ' લાગવા લાગે,તમામ સમસ્યાનો ઉકેલ જાણે હાથવેંતમાં હોય તેવો ભાસ થવા લાગે,જાણે બધુ પામી ગયા હોઈએ એવી ભ્રાંતિ થવા લાગે.આ તમામ મનોસ્થિતિને હું ફિલ કરી શકું છું અત્યારે. થોડું વધુ પડતું તમને લાગશે પરંતુ હા, હું આજે એવું અનુભવી શકું છું. નિખાલસપણે ન કહેવાની વાત કોઈને કહી શકું છું,ખોટી વાત કોઈને ગળે ઉતારી શકું છું.બૌદ્ધિક હોવાનો ડોળ કરી શકું છું.દંભી હોવા છતા,લોભ હોવા છતા,ક્રોધ અપરંપાર હોવા છતા,મોહ છૂટકો ન હોવા છતા,`ઘણા'ની,`ઘણી'ની ઈર્ષા થતી હોવા છતા સ્થિતિપ્રજ્ઞ હોવાનો દેખાડો હું કરી શકું છું.

ક્યારેક તો એવું પણ લાગે છે કે હું 28 વર્ષનો છું કે 58નો. આટલું સમજણું થઈ જવું પણ સારું નથી. ક્યારેક અણસમજું હોવામાં જ લાભ છે. પણ એવા ધંધામાં છું કે જેમાં અણસમજુ રહી શકાતું નથી. સમજું બનવું આસાન નથી. અને ન સમજાયું હોવા છતા સમજાઈ ગયાનો ડોળ કરવું છૂટતું નથી. બૌદ્ધિકોનું કહેવું છે કે વાંચવાથી પરિપકવતા આવે. પણ મને અનુભવે સમજાયું છે કે લખવાથી પણ પરિપકવતા આવે. વી ટીવીની છેલ્લા પોણા ચાર વર્ષની નોકરીમાં લખી લખીને હું પાકટ થયો. જ્યારે પાછળ વળીને જોઉં છું કે આ સાત વર્ષમાં અંગત રીતે મેં શું મેળવ્યું.. તો યાદી ઘણી લાંબી થાય છે..અને જો શું ગુમાવ્યું તેની યાદી બનાવું તો પણ યાદી ઘણી લાંબી થાય છે. જો કે, મારે મન આ સાત વર્ષમાં મેં અંગત રીતે કોઈને ગુમાવ્યો હોય તો તે છે એક પુત્ર હોવાની ફરજ મેં ગુમાવી.હું 7 હજારમાંથી 30 હજાર કમાતો થયો, પણ ત્રણ રૂપિયાનુંય સુખ માતાપિતાને ન આપી શક્યો. દંભી બૌદ્ધિક બન્યો તો ઘરે મૂક બની ગયો.જાણે ઘરના લોકો મને તુચ્છ લાગવા માંડ્યા. હા, હું એ સ્તરે નથી પહોંચ્યો કે જ્યાં મારે આવું કરવું જોઈએ, પણ આવું અનાયાસે થતું ગયું.ન બોલવામાં નવ ગુણની યુક્તિ અપનાવી બુદ્ધિશાળી હોવાનો ડોળ કરતા કરતા ક્યારે ખરેખર મેં પારિવારિક વાચા ગુમાવી તેનું ભાન મને ન રહ્યું. હા, હજુ મોડું નથી થયું પણ ઘણું છૂટી જરૂર ગયું છે. પ્રયાસ છે એ સ્થિતિને સુધારવાનો. અને છેલ્લે જો વાત સાત વર્ષમાં કંઈક મેળવવાની કરું તો આ સાત વર્ષમાં મેં મેળવ્યું `સાત ભવનું ભાથું' બંધાય એવા અનુભવો,એવી પાકટતા,એવી બૌદ્ધિક ક્ષમતા, એવા મિત્રો,એવા સહકર્મીઓ,એવા સીનિયર,એવા જૂનિયર અને......ચલો છોડો,એ વાત પછી ક્યારેક.

(થોડી ઘણી ભાષાકીય ભૂલ માટે હે જાણકાર મિત્રો,ક્ષમા પ્રાર્થુ છું)